इटहरी स् जीवनमा कतिपय रहर समय र परिस्थितिका कारण थन्किन्छन्। जिम्मेवारीका अगाडि व्यक्तिगत इच्छा गौण बन्न पुग्छन्। परिवार, पेसा र कर्तव्यको घेराभित्र मानिसले आफूभित्रको प्रतिभालाई समेत बिर्सन थाल्छ। तर, केही मानिस यस्ता हुन्छन्, जसले समयको व्यस्तताबीच पनि आफ्नो रुचिलाई मर्न दिँदैनन्। अवसरको प्रतीक्षा गर्छन् र अनुकूल समय आएपछि त्यसलाई फेरि जीवन्त बनाउँछन्। झापाको बुद्धशान्ति गाउँपालिका–४, बर्ने निवासी सन्देश पौडेल त्यस्तै पात्र हुन्।
उनले जीवनका दुई दशक नेपाली सेनामा बिताए। सैनिक जीवनका कठोर अनुशासन, जिम्मेवारी र चुनौतीलाई आत्मसात् गर्दै देशको सेवामा समर्पित भए। सैनिक पोसाकमा रहँदा उनको परिचय एउटा जिम्मेवार सैनिकका रूपमा थियो। तर, त्यो परिचयभित्र अर्को व्यक्तित्व पनि थियो– नृत्यमा रमाउने, संगीतको तालमा आफूलाई भुलाउने र कलामार्फत खुसी बाँड्न चाहने कलाकारको। सैनिक सेवामा प्रवेश गर्नुअघि नै सन्देशको मन नृत्यतर्फ आकर्षित भइसकेको थियो। बाल्यकालदेखि नै नाच्न रुचाउने उनी गाउँघरमा हुने सांस्कृतिक गतिविधि र कार्यक्रमप्रति चासो राख्थे। गीत बज्न थालेपछि त्यसको लय र तालमा आफूलाई समर्पित गर्न मन लाग्थ्यो। तर, जीवनले उनलाई कलाकारिताभन्दा फरक बाटोमा डोर्यायो। रोजगारी र जिम्मेवारीको खोजीमा उनी नेपाली सेनामा प्रवेश गरे।
सैनिक जीवनमा समय आफ्नै इच्छाअनुसार चलाउन पाइँदैन। आदेश, अनुशासन र जिम्मेवारी नै प्राथमिकतामा हुन्छन्। व्यक्तिगत रहरलाई भन्दा संस्थागत दायित्वलाई महत्त्व दिनुपर्छ। सन्देशले पनि त्यही जीवनशैली अपनाए। झन्डै २० वर्ष सैनिक सेवामा रहँदा उनले आफ्नो जिम्मेवारी पूरा गरे। तर, कलाकार बन्ने रहरलाई भने मनको कुनै कुनामा सुरक्षित राखिरहे। उनका लागि सैनिक सेवा र कलाकारिता परस्पर विरोधी विषय थिएनन्। एउटा पेसागत जिम्मेवारी थियो भने अर्को आत्मसन्तुष्टिको माध्यम। सैनिक जीवनका व्यस्तताबीच पनि नृत्यप्रतिको मोह घटेन। अवसर मिल्दा सांस्कृतिक गतिविधिमा सहभागी हुने र आफ्नो रुचिलाई निरन्तरता दिने प्रयास गरिरहे।
अवकाशपछि फेरिएको दैनिकी
दुई दशक लामो सैनिक जीवन पूरा गरेर अवकाश पाएपछि सन्देश गाउँ फर्किए। धेरैका लागि अवकाश भनेको लामो समयको जिम्मेवारीबाट विश्राम लिने समय हो। तर, उनका लागि यो आफूभित्र वर्षौंदेखि जीवित रहेको कलाकारलाई बाहिर ल्याउने अवसर बन्यो। अहिले उनको दैनिकी पहिलेको भन्दा फरक छ। सैनिक जीवनमा समयतालिका र जिम्मेवारीले निर्देशित हुने दिनचर्या थियो। अहिले परिवार, समाज र आफ्नै रुचिका लागि समय छुट्याउन पाएका छन्। घरायसी काममा श्रीमतीलाई सघाउने, छोराछोरीसँग समय बिताउने, पुस्तक पढ्ने र फुर्सदमा नृत्य अभ्यास गर्ने उनको दिनचर्याका हिस्सा बनेका छन्। गाउँमा आयोजना हुने सांस्कृतिक कार्यक्रममा उनी उत्साहका साथ सहभागी हुन्छन्। कहिले स्थानीय मञ्चमा गीतको तालमा नाचिरहेका भेटिन्छन् त कहिले विद्यालयका कार्यक्रमहरूमा आफ्नो कला प्रस्तुत गरिरहेका हुन्छन्। उनको प्रस्तुतिमा उमेरभन्दा बढी उत्साह देखिन्छ। लामो समय सैनिक जीवन बिताएका व्यक्तिले अवकाशपछि यसरी नृत्यलाई आफ्नो दैनिकी बनाउनु धेरैका लागि चासोको विषय बनेको छ। उनको नृत्यले मनोरञ्जन मात्रै दिँदैन, एउटा सन्देश पनि प्रवाह गरिरहेको छ। जीवनको लामो समय कुनै पेसामा बिताउँदैमा मानिसका अन्य रुचि समाप्त हुँदैनन् भन्ने कुरा उनले व्यवहारबाट देखाइरहेका छन्। अवकाशपछि पनि जीवनलाई सक्रिय, सिर्जनशील र उत्साहपूर्ण बनाउन सकिन्छ भन्ने उनको दैनिकीले देखाउँछ।
परिवार नै उनको कलायात्राको सहयात्री
सन्देशको कलाकारिता अहिले व्यक्तिगत रुचिमा मात्रै सीमित छैन। परिवार पनि उनको यो यात्राको सहयात्री बनेको छ। परिवारसँगै नृत्यमा रमाउने र विभिन्न गीतमा नाच्दै भिडियो बनाउने उनको बानी छ। यस्ता भिडियो सामाजिक सञ्जालमा सार्वजनिक भएपछि धेरैले चासोका साथ हेर्ने गरेका छन्। परिवारसँग बिताएको समयलाई उनी सिर्जनात्मक बनाउने प्रयास गर्छन्। छोराछोरीसँग रमाउने, उनीहरूको रुचि बुझ्ने र आफ्ना अनुभव सुनाउने उनको दैनिकीको महत्त्वपूर्ण पाटो हो। विशेषगरी छोरालाई कलाकारितामा अघि बढ्न प्रोत्साहित गर्ने गरेका छन्। आफूले जीवनमा भोगेका अनुभव र सिकेका कुरालाई नयाँ पुस्तासँग बाँड्न चाहन्छन्।
उनका लागि नृत्य केवल शरीरको चाल वा संगीतको तालसँगै गरिने प्रस्तुति होइन। यो परिवारसँग खुसी साट्ने, आफन्त र छिमेकीसँग आत्मीयता बढाउने तथा समाजसँग जोडिने माध्यम पनि हो। कुनै औपचारिक प्रशिक्षण वा कलाकारितासँग सम्बन्धित पारिवारिक विरासत नभए पनि आफ्नै रुचि, अभ्यास र अग्रजबाट पाएको प्रेरणाले उनलाई यो क्षेत्रमा अघि बढाएको छ। सामाजिक सञ्जालमा देखिने उनका प्रस्तुतिले पनि एउटा फरक सन्देश दिइरहेका छन्। पछिल्लो समय सामाजिक सञ्जालमा लोकप्रियता कमाउन अनेक उपाय अपनाउने प्रवृत्तिबीच उनी आफ्नो वास्तविक रुचि र पारिवारिक खुसीलाई नै प्रस्तुतिको विषय बनाउँछन्। त्यसैले उनका भिडियो केवल नृत्यका दृश्यमा सीमित हुँदैनन्, परिवारसँग रमाउन सिकाउने माध्यमसमेत बन्छन्।
सैनिक अनुशासनबाट सांस्कृतिक मञ्चसम्म
सैनिक सेवाका क्रममा सिकेको अनुशासन अहिले उनको कलायात्रामा पनि उपयोगी बनेको छ। कुनै पनि कामप्रति लगनशील हुने, समयको महत्त्व बुझ्ने र जिम्मेवारीबाट पछि नहट्ने बानी सैनिक जीवनले दिएको उनको अनुभव हुन सक्छ। यही स्वभावलाई उनले अहिले आफ्नो रुचिको क्षेत्रमा उपयोग गरिरहेका छन्। कलाकारितासँग प्रत्यक्ष सम्बन्ध नभएको पारिवारिक पृष्ठभूमिबाट आएका सन्देशले आफ्नै रुचिका आधारमा नृत्यलाई निरन्तरता दिएका हुन्। बाल्यकालमा सुरु भएको आकर्षणलाई सैनिक सेवाका दुई दशकले रोक्न सकेनन्। बरु अवकाशपछि त्यही रुचिले उनको जीवनमा नयाँ उत्साह थपेको छ।
उनको जीवनमा अहिले पनि जिम्मेवारी छन्। परिवारप्रतिको दायित्व छ, सामाजिक सम्बन्ध छन् र भविष्यका योजनाहरू छन्। तर, यी सबैका बीच उनले आफ्नो खुसीलाई पनि उत्तिकै महत्त्व दिएका छन्। फुर्सदको समयलाई निरर्थक बिताउनुभन्दा आफूलाई मन पर्ने काममा लगाउने उनको प्रयासले अवकाशपछिको जीवनलाई नयाँ अर्थ दिएको छ। २० वर्षसम्म सैनिक पोसाकमा देशको सुरक्षाका लागि खटिएका सन्देश अहिले सांस्कृतिक मञ्चमा नृत्य प्रस्तुत गरिरहेका छन्। हिजो उनको पहिचान सैनिकका रूपमा थियो, आज त्यसमा कलाकारको परिचय पनि थपिँदै छ। सैनिक जीवनले उनलाई कर्तव्य र अनुशासन सिकायो भने नृत्यले आफ्नो मनको खुसी अभिव्यक्त गर्ने अवसर दिएको छ।
सैनिक सेवाबाट अवकाश पाउनु उनका लागि एउटा पेसाको अन्त्य अवश्य हो, तर जीवनको सक्रियताको अन्त्य होइन। बरु लामो समयदेखि मनभित्र थन्किएको रहरलाई खुला आकाश दिने नयाँ सुरुआत हो। सन्देशको कथा केवल एक पूर्वसैनिकले नृत्यलाई निरन्तरता दिएको प्रसंग मात्रै होइन। यो मानिसले आफ्नो व्यस्त जीवनमा पनि रुचि र सिर्जनशीलतालाई कसरी जोगाउन सक्छ भन्ने उदाहरण हो। जागिरले मानिसलाई परिचय दिन सक्छ, जिम्मेवारीले जीवनलाई दिशा दिन सक्छ, तर आत्मसन्तुष्टि भने आफूले मन पराएको कामबाट पनि प्राप्त हुन्छ। दुई दशकसम्म देशको सेवामा बिताएका सन्देशले सैनिक जीवनबाट अवकाश लिए, तर आफ्नो मनभित्रको कलाकारलाई कहिल्यै अवकाश दिएनन्। अहिले उनी त्यही कलाकारितामार्फत आफूलाई अभिव्यक्त गरिरहेका छन्। उनको जीवनले उमेर, पेसा र अवकाशले मानिसका रहरलाई रोक्न नसक्ने सन्देश दिएको छ। आखिर, मनभित्र जीवित रहेको रहरलाई अवसर दिन सकियो भने जीवनको हरेक मोड नयाँ सुरुआत बन्न सक्छ।


