इटहरी  ।  नेपालको पूर्वी पहाडी शृङ्खलामा अवस्थित मुन्धुम ट्रेल (Mundhum Trail) पछिल्लो समय पर्यटन, संस्कृति र आर्थिक समृद्धिको नयाँ केन्द्रविन्दु बनेको छ। भोजपुर, खोटाङ, सोलुखुम्बु र संखुवासभाको सिमानामा फैलिएको यो पदमार्गले किराँत सभ्यताको इतिहास र भविष्यको समृद्धिलाई एउटै सूत्रमा उनेको छ।

सांस्कृतिक र प्राकृतिक संगम

किराँतहरूको पवित्र धर्मग्रन्थ 'मुन्धुम'को नामबाट नामाकरण गरिएको यो पदमार्ग समुद्री सतहबाट २,००० मिटरदेखि ४,१५५ मिटर (सिलिचुङ डाँडा) सम्मको उचाइमा अवस्थित छ। यस क्षेत्रमा पर्यटकहरूले लालीगुराँसका जङ्गल, चौंरी गोठ र विश्वका सर्वोच्च हिमालहरू—सगरमाथा, कञ्चनजङ्घा, मकालु र ल्होत्सेको मनोरम दृश्य देख्न पाउँछन्।

आर्थिक समृद्धिको ढोका

यो पदमार्गले स्थानीय स्तरमा आर्थिक परिवर्तनका नयाँ सम्भावनाहरू सिर्जना गरेको छ:

  • होमस्टे र ग्रामीण अर्थतन्त्र: परम्परागत घरहरू होमस्टेमा परिणत भएसँगै स्थानीय अर्गानिक परिकार (कोदोको ढिँडो, स्थानीय उत्पादन) ले बजार पाएका छन्।

  • रोजगारी सिर्जना: आन्तरिक तथा बाह्य पर्यटकको आगमनसँगै स्थानीय युवाहरूले गाइड र पोर्टरका रूपमा रोजगारी पाएका छन्।

  • स्थानीय ब्रान्डिङ: भोजपुरे खुकुरी, राडी-पाखी, अलैँची र ओखर जस्ता उत्पादनको बजारीकरणमा यसले ठूलो सहयोग पुर्याएको छ।

"मुन्धुम ट्रेल केवल एउटा बाटो मात्र होइन, यो एउटा सिङ्गो सभ्यता र आर्थिक भविष्यको मार्गचित्र पनि हो।"

विकासमा त्रिपक्षीय साझेदारी

यस प्रोजेक्टको सफलतामा स्थानीय तह (टेम्केमैयुङ, साल्पासिलिछो र साकेला गाउँपालिका), प्रदेश सरकार र UNDP (STLRP) को महत्वपूर्ण भूमिका रहेको छ। पदमार्गमा ढुङ्गा छाप्ने, विश्रामस्थल (Shelters) बनाउने र सूचना बोर्ड राख्ने जस्ता कार्यहरू व्यावसायिक ढङ्गले सम्पन्न भएका छन्।

चुनौती र आगामी बाटो

यति धेरै सम्भावना हुँदाहुँदै पनि भौगोलिक विकटता, आवासको अभाव र सञ्चारको पहुँच जस्ता चुनौतीहरू कायमै छन्। आगामी दिनमा यसलाई विश्वव्यापी बनाउन डिजिटल मार्केटिङ, निजी लगानीको प्रोत्साहन र वातावरणीय संरक्षणमा ध्यान दिनुपर्ने देखिन्छ।

यदि सरकार र निजी क्षेत्रले सहकार्य गर्ने हो भने मुन्धुम ट्रेल नेपालकै प्रमुख पर्यटकीय हब बन्ने निश्चित छ। आफ्नै माटोमा स्वरोजगार बन्ने र मौलिकता बेचेर गर्व गर्न सकिने यो मार्ग वास्तवमै पूर्वको गौरव हो।